;

Kabała

U podstaw kabalistycznego poglądu na świat leżą trzy podstawowe idee, od których należy zacząć nasze rozważania. Są nimi siła, forma i świadomość.

Słowa te Kabała pojmuje abstrakcyjnie, co mogą zilustrować następujące przykłady:

 

  • rzeka płynie w dół dzięki sile grawitacji. Kanał rzeczny jest formą, która zmusza wodę do płynięcia określoną drogą.
  • ktoś chce dojść do środka labiryntu z żywopłotów. Żywopłoty są formą, która ogranicza możliwość wyboru trasy przez tę osobę.
  • silnik motorówki dostarcza siły, by łódź mogła się poruszać. Ster kieruje tę siłę w określonym kierunku.
  • polityk chce zmienić prawo. Procedura legislacyjna kraju, w którym się to dzieje, jest formą, do której musi się dostosować, jeśli chce uczynić to legalnie.
  • woda jest w misce. Siła grawitacji pociąga wodę w dół. Miska jest formą, która nadaje wodzie swój kształt.
  • chcę wygrać w szachy. Moje pragnienie wygranej jest ograniczone zasadami gry.

W tych wszystkich przykładach mamy coś, co powoduje zmianę ("siła") i coś, co powoduje, że ta zmiana dzieje się w określony sposób ("forma"). Bez wgłębiania się w szczegóły, wśród powyższych przykładów możemy wyróżnić:

  1. Przykłady naturalnych procesów przyrodniczych (np. płynięcie rzeki), w których siła jest jedną z sił znanych fizyce (np. grawitacja), zaś forma jest jakimś zestawem praw fizyki, według których siła ta działa w określony sposób.
  2. Przykłady, w których ludzie czegoś chcą, siła jest ideą "woli", "pragnienia", zaś forma jest jedną z tych form, które narzucamy sobie sami (zasady szachów itp).

Mimo, że podaliśmy dwa różne rodzaje przykładów, kabaliści nie widzą między nimi zasadniczej różnicy. Dla nich siły, które zmieniają świat przyrody, odpowiadają, na innym poziomie, psychologicznym siłom każącym nam zmieniać świat i siebie samych; bez względu na to, czy siła pochodzi z przyrody, czy od człowieka, wywodzą się z tego samego: ze świadomości.

Podobnie, istnieją formy, których muszą przestrzegać materialne składniki naszego świata (prawa fizyki), jak i formy, które tworzą ludzie (składnia języka, reguły gry) i zarówno te, jak i te są zakorzeniona w tym samym - świadomości.

W Kabale przyjmuje się za aksjomat istnienie pierwszej przyczyny, która leży u podstawy wszystkich przejawów siły i formy. Tę pierwotną przyczynę, z braku lepszego słowa, nazwałem świadomością.

Świadomość jest niedefiniowalna. Odczuwamy ją w różny sposób - czasem jesteśmy szczęśliwi, czasem zmieszani, czasem źli, czasem chłodni i zdystansowani - lecz wszystkie te słowa opisują jedynie przejawy świadomości. Możemy próbować zdefiniować świadomość w oparciu o nie, lecz będzie to równie użyteczne jak próba definiowania oceanu poprzez opis fal. Każdy, kto podejmie próbę zdefiniowania świadomości, wyjdzie tamtędy, którędy wszedł. Mamy mnóstwo słów opisujących przejawy świadomości - myśli, uczucia, wierzenia, pragnienia, motywy i tak dalej - lecz niewiele słów opisujących stany świadomości, które leżą u korzeni pojawienia się tych objawów. Mamy mnóstwo słów opisujących powierzchnię oceanu, brakuje nam tych, które opisywałyby jego głębię. Kabała daje nam właśnie to słownictwo, które opisuje owe stany świadomości leżące u podłoża jej przejawów, a jednym z celów tych notatek jest wyjaśnienie tego słownictwa, nie poprzez definicje, lecz bardziej przez metaforę i analogię. Jedynym sposobem zrozumienia znaczeń tego słownictwa jest osiągnięcie tych stanów świadomości w sposób kontrolowany i zaplanowany, zaś Kabała daje nam praktyczne metody uczynienia tego. Pierwotnym założeniem kabały jest to, że istnieje pierwotny, czysty, niedefiniowalny stan świadomości, który przejawia się jako interakcja pomiędzy siłą a formą. Jest to esencja kabalistycznego poglądu na świat i właściwie wszystko, co powiem od tej chwili, będzie opierało się na tej triadzie świadomości, siły i formy. Świadomość pojawia się najpierw, lecz jest ukryta wewnątrz wiecznego dualizmu: jest z nią związana energia, która powoduje zmianę (siła) oraz zdolność do ograniczenia tej energii tak, aby przejawiła się w ściśle określony sposób (forma).

Rysunek 1

Co otrzymujemy ze złączenia siły i formy? Czy w tej trójcy kryje się jakiś potencjał, który może się zamanifestować? Tak. Jeśli mamy wierzyć współczesnej fizyce, to otrzymamy materię i świat fizyczny. Kosmologiczny model Wielkiego Wybuchu - czystej, nieprzetworzonej energii, która przyjmuje potem podstawowe formy tworząc ciała niebieskie, jest w wielu miejscach bardzo podobny do kabalistycznego spojrzenia na pochodzenie świata. Jednak to, o czym mówi Kabała (a współczesne fizyka zdecydowanie nie) to to, że materia i świadomość są uczynione z tego samego, różnią się jedynie poziomem strukturalnym - materia jest świadomością tak silnie ujętą w formy, ukształtowana i ograniczoną, że jej zachowanie da się opisać przy pomocy prostych praw fizyki. Pokazuje to kolejny rysunek. Pierwotna zasada czystej świadomości jest równoważna idei "Boga".

 

Rysunek 2

Graf z rys.2. jest podstawą Drzewa Życia. Pierwsza przyczyna świadomości nazywa się Kether, co oznacza Koronę. Czysta energia świadomości nazywa się Chokmah, czyli Mądrość, zaś zdolność przyjmowania i nadawania formy nazywa się Binah, co się tłumaczy czasem jako Rozumienie, czasem jako Inteligencję. Wynikiem interakcji pomiędzy formą i siłą jest świat fizyczny, zwany Malkuth, czyli Królestwo. Ta czwórca jest kabalistycznym przedstawieniem Boga-Poznawalnego, w tym sensie, że jest najprostszym przedstawieniem aspektów Boga, które możemy pojąć; kabała zawiera w sobie też pojęcie Boga-Niepoznawalnego, które wykracza poza wykres i jest zwane En Soph. O En Soph niewiele da się powiedzieć, więc zostawmy to na później. Bóg-Poznawalny ma cztery aspekty, dwa męskie i dwa żeńskie. Kether i Chokmah są przedstawiane jako męskie, a Malkuth i Binah jako żeńskie. Jednym z tytułów Chokmah jest Abba, co oznacza "ojciec", a jednym z tytułów Binah jest Aima, co oznacza "matka". Można więc myśleć o Chokmah jako o Bogu-Ojcu, a o Binah jako o Bogu-Matce. Malkuth jest córką, żeńskim duchem Boga-Pod-Postacią-Materii, i nie będzie przesadą utożsamić ją z Matką Ziemią. Jedną z godnych zauważenia rzeczy dotyczących kabały jest to, że daje równą pozycję aspektom męskim i żeńskim. A gdzie jest Bóg-Syn? Czy jest w kabale też Bóg-Syn? Tak, w miejscu, w którym kabała podejmuje ważny problem ciebie i mnie. Rys. 2 jest modelem świadomości, lecz nie samoświadomości, a jej dodanie pozwoli nam ujrzeć nowe aspekty Drzewa. Samoświadomość jest lustrem, w którym świadomość widzi swoje własne odbicie. Samoświadomość znajduje swoje miejsce w Drzewie poprzez uczynienie kopii rys. 2:

Rysunek 3

Rys. 3 jest rys. 2 odbitym przez samoświadomość. Końcowym efektem samoświadomości jest dodanie do Drzewa dodatkowej warstwy:

Rysunek 4

Rys. 2 nazywa się czasem "ogrodem Eden", ponieważ ukazuje pierwotny stan świadomości. Skutkiem samoświadomości jest rozdzielenie pierwotnej świadomości (Kether) i świata materii (Malkuth). Nazywa się to Upadkiem, opisanym w historii Adama i Ewy. Z kabalistycznego punktu widzenia mit ten ma wielkie znaczenie dla zrozumienia rozwoju świadomości. Samoświadomość wprowadza cztery nowe stany: świadomość świadomości nazywa się Tiferet, co oznacza Piękno; Świadomość siły bądź energii nazywa się Netzach, co oznacza Zwycięstwo; świadomość formy nazywa się Hod, co oznacza Chwałę, a świadomość materii nazywa się Jesod, co oznacza podstawę. Te cztery stany mają swoje manifestacje, jak to pokazano na rys. 5:

Rysunek 5

Rys. 4 jest prawie kompletnym Drzewem Życia, lecz brakuje w nim jeszcze dwóch stanów. Wrodzona zdolność świadomości do przyjmowania struktury i obiektywizowania się, (Binah, Bóg-Matka) odbija się w samoświadomości jako percepcja ograniczoności rzeczy. Jesteśmy świadomi czasu i przestrzeni, wczoraj i dziś, tam i tu, ciebie i mnie, w środku i na zewnątrz, życia i śmierci, całego i potłuczonego, złączenia i rozdzielenia. Widzimy rzeczy jako ograniczone i związane i pojmujemy formę jako coś stwarzanego i niszczonego. Mój samochód został zbudowany rok temu, ale rozbił się wczoraj. Napisałem esej, ale straciłem go, gdy zepsuł się komputer. Moja babcia nie żyje. Rzeka zmieniła swój bieg. Prawo zostało zniesione. Stłukłem filiżankę. Świat zmienia się i tego, co było wczoraj, nie ma dziś. To spostrzeżenie działa jak przesłona między czwórcą świadomości reprezentującą Boga, a czwórcą reprezentującą ludzką samoświadomość, i reprezentują ją dwa nowe stany. Stan reprezentujący tworzenie nazywa się Chesed, co oznacza Miłosierdzie, zaś stan oznaczający niszczenie form nazywa się Gewurah, co oznacza Siłę. Jest to ukazane na rys.6. Obiektywizacja formy, jaka zachodzi w samoświadomym stworzeniu, i następująca wskutek tego tendencja do postrzegania świata w kategoriach dualizmów i ograniczeń (czas i przestrzeń, tu i tam, ty i ja, Bóg i Człowiek, dobro i zło...) tworzy barierę percepcji, którą niewielu potrafi przekroczyć, i z tego powodu nazwano ją Otchłanią. Otchłań jest również zaznaczona na rys. 6.

Rysunek 6

Wykres z rys. 6 jest Drzewem Życia. "Konstrukcyjne" podejście, jakie przyjąłem, może się wydawać odrobinę niespotykane, choć esencję mojego toku myślowego można odnaleźć w Zoharze pod przebraniem, jako idee Macroprosopusa i Microprosopusa, choć w tamtej formie jest ona niedostępna dla przeciętnego czytelnika. Drzewo składa się z 10 stanów lub sefirotów (po hebrajsku - liczba mnoga sefirot, liczba pojedyncza: sefira) i 22 łączących je i przecinających się nawzajem ścieżek. Wiek tego wykresu jest nieznany; w XIII-wiecznym "Sepher ha Zohar" można znaleźć wystarczająco wiele informacji, by go skonstruować, a doktrynę sefirotów przypisuje się Izaakowi Ślepemu, żyjącemu w XIIw., lecz nie mamy pewności co do jej pochodzenia. Prawdopodobnie wykrystalizowała się między szóstym a trzynastym wiekiem. Pochodzenie słowa "sefira" też jest niejasne; prawdopodobnie powstało z hebrajskiego słowa "liczba" - "SFR", ale przypisywano mu też związki z greckim słowem oznaczającym kulę (sferę), a nawet hebrajskim słowem "szafir" - "SFIR". Ze swoją słynną skłonnością do doszukiwania się wszędzie ukrytych znaczeń, kabaliści uznają wszystkie trzy wyjaśnienia za mające w sobie ziarno prawdy, więc każdy może sobie wybrać najodpowiedniejsze dla siebie. U wczesnych kabalistów sefiroty przedstawiały dziesięć pierwotnych emanacji Boga, dziesięć kanałów, przez które energia ukrytego, niepoznawalnego i wszechpotężnego bóstwa (En Soph) przepływała przez Stworzenie, niczym białe światło przechodzące przez pryzmat. Sefiroty można interpretować jako aspekty Boga, stany świadomości, lub centra energetyczne ludzkiego ciała podobne do czakr. Na koniec zostawiłem ważny szczegół Drzewa - otóż jest jedenaste "coś", co zdecydowanie nie jest sefirotem, lecz często się ukazuje na współczesnych wyobrażeniach Drzewa. Kabalistyczne wytłumaczenie dla tego jest następujące: Kiedy Malkuth "spadło" z ogrodu Eden (rys. 2), zostawiło za sobą "dziurę" w strukturze Drzewa, a dziura ta, znajdująca się w środku Otchłani, nazywa się Daath, czyli Wiedza. Daath nie jest sefirotem, jest dziurą, jakkolwiek by to nie brzmiało (wszak jest to tylko metafora). Pełne Drzewo Życia wraz z hebrajskimi nazwami sefirotów jest pokazane na rys. 7:

Rysunek 7

Z historycznego punktu widzenia doktryna emanacji i Drzewa Życia jest tylko małą częścią kabalistycznych spekulacji o naturze boskości i o naszym udziale w stworzeniu, lecz jest to część, która przetrwała. W dwudziestym wieku, Drzewo wciąż jest stosowane, bo okazało się być użytecznym i potężnym narzędziem praktyk magicznych, religijnych i mistycznych. Współczesna kabała zachodnia zajmuje się głównie zrozumieniem i praktycznym zastosowaniem Drzewa Życia, zaś my w następnej kolejności zajmiemy się bardziej szczegółowo każdym z sefirotów, zanim przejdziemy do głębszej analizy struktury Drzewa.

Napisał: Colin Low

 


Tłumaczenie:
Lilith Black Moon

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.